به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از الجزیره، بر اساس داده‌های اولیه شرکت ردیابی دریایی «کپلر» (Kpler)، صادرات نفت خام از این منطقه در چهار روز از هفته پایانی سپتامبر از سطوح پیش از جنگ فراتر رفت و به رقمی بین ۱۹.۵ تا ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز رسید. پیش از جنگ، میانگین صادرات حدود ۱۸ میلیون بشکه در روز بود.

این جهش در صادرات نفت منطقه تاکنون عمدتاً به اسکورت نفتکش‌ها توسط کشتی‌های آمریکایی برای خروج از تنگه هرمز و همچنین افزایش عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی (که خطر هدف قرار گرفتن توسط موشک‌ها و پهپادهای ایرانی را کاهش می‌دهد) نسبت داده شده است. در همین حال، تحلیلگران بالا ماندن قیمت نفت را ناشی از نرخ‌های بالای بیمه — که خود معلول نگرانی از حملات ایران است — و همچنین واکنش بازار به احتمال بازگشت به یک جنگ تمام‌عیار (جنگ گرم) می‌دانند.

اما یکی از تحلیلگران ارشد کپلر هفته گذشته توضیح متفاوتی برای افزایش صادرات نفت با قیمت‌های بالا ارائه کرد. او مطرح کرد که کشورهای حوزه خلیج فارس ممکن است برای عبور نفت خود به ایران پول پرداخت کنند؛ اقدامی که می‌تواند بخش مهمی از ارزش محموله را نصیب تهران کند. پیش از جنگ، یک‌پنجم صادرات نفت و گاز طبیعی جهان از تنگه هرمز عبور می‌کرد.

آیا این توضیح معتبر است و چه پیامدهایی برای جنگ و قیمت نفت دارد؟

تحلیلگر کپلر چه گفت؟

میشل بروهارد، مدیر بخش سیاست‌گذاری و ریسک ژئوپلیتیک در شرکت کپلر، اخیراً اظهار داشت که برخی کشورها ممکن است برای عبور از تنگه هرمز به ایران پول پرداخت کنند. او هفته گذشته در مصاحبه‌ای با روری جانستون، تحلیلگر حوزه انرژی، گفت: «گمان می‌کنم عوارضی پرداخت می‌شود که امکان عبور ایمن را برای این کشتی‌ها فراهم می‌کند. همچنین این کشورها می‌دانند که وضعیت، از منظر اسکورت کشتی‌ها و پرداخت ۱۰ یا ۲۰ درصد از محموله به ایران، پایدار نیست. بنابراین، شاهد چیزی هستیم که می‌توان آن را نوعی مسابقه برای خروج هر چه بیشتر و سریع‌تر محموله‌ها پیش از آغاز مجدد جنگ نامید.»

این ادعا به‌ طور مستقل تأیید نشده و بروهارد آن را نه به‌عنوان یافته‌ای مبتنی بر شواهد، بلکه به‌عنوان یک گمانه‌زنی مطرح کرده است. با این حال، نشریه کشتیرانی «لویدز لیست» (Lloyd's List) از همان ماه مارس گزارش داده بود که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، سیستمی شبیه به «ایستگاه اخذ عوارض» را برای کنترل تردد کشتی‌ها در این تنگه اعمال کرده است.

دولت ترامپ در طول دوران جنگ بارها اعلام کرده است که ایران تحت هیچ‌گونه توافق احتمالی با واشنگتن، اجازه دریافت عوارض را نخواهد داشت. بسته شدن این تنگه موجب جهش قیمت جهانی سوخت شده و بخش‌های کشاورزی در سراسر جهان را با چالش مواجه کرده است.

وضعیت تردد در تنگه هرمز چگونه است؟

گزارش‌های سامانه‌های ردیابی دریایی نشان می‌دهد حجم خروج نفت از خاورمیانه رو به افزایش است. در هفته پایانی سپتامبر، میانگین هفت‌روزه صادرات از مرز ۱۸ میلیون بشکه در روز (رقمی که پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه ثبت شده بود) فراتر رفت؛ این نخستین بار از زمان آغاز درگیری‌ها بود که چنین رقمی ثبت می‌شد.

شرکت کپلر اعلام کرد که میانگین صادرات نفت خام (بدون احتساب ایران) نیز در ماه سپتامبر به دست‌کم ۱۶.۵ میلیون بشکه در روز بازگشته است. روند افزایش صادرات نفت در ماه اکتبر ادامه یافته است. شرکت دولتی نفتکش‌های عراق روز شنبه اعلام کرد دو میلیون بشکه نفت خام را با استفاده از یک نفتکش بسیار بزرگ (VLCC) از طریق تنگه هرمز منتقل کرده است؛ اقدامی که به گفته مدیرعامل این شرکت، نخستین عملیات از این نوع در دهه‌های اخیر محسوب می‌شود.

به گفته کپلر، «اکنون ۴۰ درصد [از محموله‌ها] مسیر هرمز را دور می‌زنند و بخش عمده نفت خامی که از تنگه عبور می‌کند، در آب‌های آزاد به نفتکش‌های دیگر منتقل می‌شود»؛ ضمن آنکه بخش قابل‌توجهی از این نفت نیز از طریق خطوط لوله عربستان سعودی و امارات متحده عربی جریان می‌یابد. آمار صادرات همچنین شامل محموله‌هایی است که از طریق دریای سرخ منتقل می‌شوند؛ مسیری که به جایگزینی به‌طور فزاینده مهم برای تنگه هرمز تبدیل شده است.

با این حال، ایران ادعاهای مطرح‌شده مبنی بر از دست دادن کنترل این آبراه را رد می‌کند. پیش از آغاز جنگ در هفت ماه گذشته، این تنگه به‌طور معمول شاهد تردد روزانه حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ، از جمله نفتکش‌ها، کشتی‌های حمل گاز، کشتی‌های حمل فله و کشتی‌های کانتینربر بود.

قیمت نفت در حال حاضر در چه وضعیتی است؟

با بهبود روند صادرات نفت از خاورمیانه، قیمت‌ها اندکی کاهش یافته است. هفته گذشته کشورهای عضو گروه هفت (G7) تصمیم خود را برای آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری اعلام کردند. با این حال، قیمت نفت خام همچنان بالاتر از سطوح پیش از جنگ است. روز دوشنبه، نفت خام برنت با کاهشی ۰.۷۱ درصدی در حدود ۱۰۱.۵۹ دلار در هر بشکه معامله شد، در حالی که قیمت نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا با افتی ۱.۲ درصدی به حدود ۹۰.۰۵ دلار رسید.

به گفته گروه «عملیات تجارت دریایی بریتانیا» (UKMTO) که بر تردد کشتی‌ها نظارت دارد، روز دوشنبه به یک نفتکش در حال عبور از تنگه هرمز از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دستور داده شد که مسیر خود را تغییر داده و بازگردد، وگرنه با خطر هدف قرار گرفتن مواجه خواهد شد.

آیا ادعای تحلیلگر شرکت «کپلر» (Kpler) اعتبار دارد؟

عبدالخالق، استاد دانشگاه، می‌گوید گرچه گمانه‌زنی بروهارد (تحلیلگر کپلر) مبنی بر برقراری سازوکاری برای دریافت حق عبور ممکن است «محتمل» به نظر برسد، اما توصیف دقیق‌تر آن، «یک سازوکار امنیتی غیررسمی» است تا «یک عوارض دریایی رسمی». عبدالخالق، رئیس مرکز امور دریایی دانشگاه لیورپول جان مورز، به الجزیره گفت: «هیچ مدرک علنی وجود ندارد که تأییدکننده وجود یک سیستم نظام‌مند و دولتی برای دریافت عوارض از سوی ایران باشد.»

کریس بوشامپ، تحلیلگر ارشد بازار در گروه «آی‌جی» (IG Group)، نیز به الجزیره گفت سناریوی بروهارد «تا حدی» امکان‌پذیر است. او به الجزیره گفت: «به نظر می‌رسد همه چیز در خاورمیانه به دور از انظار عمومی و بی‌سروصدا در جریان است؛ از اسکورت کشتی‌ها توسط آمریکا گرفته تا دریافت بی‌سروصدای عوارض توسط ایران.» با این حال، بزرگ‌ترین چالش برای صادرات نفت اکنون چیزی است که او آن را مشکل حمل و نقل می‌نامد.